TESTU ANTOLATZAIILEAK 2

POLITIKA ETA USTELKERIA:

Gero eta gehiago entzuten da kaletik politikoek beti tranpetan dabiltzala, dena ezkutuan egiten dutela eta gure dirua lapurtzen dutela, ezkutuan baita ere.

Adibidez gaur egungo egoera ez da batere erosoa, jendea etxerik gabe dago, kalean bizitzen, diru eske, dirurik ez izateagatik. Gainera haien familiei jatekorik eman ahal gabe. Ez da batere justua. Bitartean, politikariek primeran bizitzen dira guri lapurturiko diru guztiarekin eta errege batzuk bezala biziz. Bai, batzuk gorrotatuko dituzte baina beste askok hauek miresten dituzte, bestela zergatik ateratzen dira hauek eta ez beste batzuk hauteskundeetan boto kopuru handienarekin? Nork bozkatzen ditu? Benetan jende ergela. Hau dela eta jarraitzen dira gauzak hain gaizki. Honek zerbait gaizki doala pentsatzera eramaten nau. Hain zuzen ere, gauzak gaizki egiten ari direla pentsatzera.

Beren lanengatik, nahiz eta oso nekatua ez izan, soldata handiak jasotzen dituzte, edonork baino gehiago irabazten dute egunero, ezer harrigarririk egin gabe eta gure soldatetik dirua kentzen dabiltzate oraindik. Haiena gutxi balitz bezala. Eta inoren baimena izan gabe egiten dute, zigorrik izan barik. Aldiz, gosez hiltzen dagoen heldu bat eroski batean sartzean eta esne kaxa bat ordaindu gabe eramateagatik, hau da, lapurtzeagatik, arazoetan sartzen da eta agian isuna jartzen diote.

Bestalde, hauteskundeak hurbil daudenean eta bakoitzari bozkatzeko alegatuak eman behar dituztenean, beste politikarien ekintza zikinak ateratzen dituzte, haien boto kopurua handitzeko eta hauteskundeetan irabazle ateratzeko. Baina bitartean haiek zikinkeri berdin-berdinak edo txarragoak egiten dituzte.

Azken finean haien helburua boto kopuru handiena lortzea da. Ez zaie axola biztanleriak dituen arazoak, promesak egin eta boterea lortu ondoren ez dute ezer egiten ezta aldatzen. Dena berdin jarraitzen du, eta arazo berdinak plazaratzen dira beti. Baina lehen aipatu bezala, munduan jende ergel asko dago eta hola lortzen da mundua pikutara joatea. Beti berdinak dira politikari hauek bozkatzen dituztenak eta horrela jarraituz gero ez dago ezer egiterik.

HUTSAK 2

Herri euskaldunak eta eskola txikiak

                                              Paula Kasares (NUP)

Euskararen berreskuratze zozialaren (sozialaren) prozesua hizkuntzaren hiritartzea ekarri du. Azken mendean euskera (euskara) hiritik baztertuta egon da eta bereziki landa eremuetako mintzaira izatetik (izateagatik), nekazalgo eta arrantzuaren bizimolde tradizionalei lotuta egotetik (egoteagatik), modernitateari eta hirietako bizimoduari egokitu zaie gutxi-asko. Egun, euskaldun gehienak hirietan bizi dira eta oso ehuneko apala baino ez, aldiz, herri txikitan.

Bestalde, jakina dago (jakina da) herririk euskaldunenak, IV. Inkesta Sociolinguistikoaren (Soziolinguistikoaren) arabera, biztanleen % 80tik gora euskaldunak dituztenak (direnak), txikiak izaten direla. Hala bada, ikuspegi kuantitatibo batetik euskararen egoerarako herri txiki euskaldunak ezer gutxi badira ere, kualitatiboki, hizkuntzaren bizitasunarako (bizitasunerako) berebiziko garrantzia dute. Herri euskaldun horietako eskolei erreparatu nahi diet, herri txikietan eta auzoetan egoten diren landa eremuetako eskola txikiei. Zergaitik (Zergatik) merezi dute arreta hezkuntza errealitate ñimiño horiek?

Hizkuntzaren ikuspegitik, hiztun kopuru urria izanagatik (izateagatik), dago herri euskaldunetan euskara bizi-bizirik (herri euskaldunetan euskara bizi-bizirik dago), belaunaldi guztietako herritarren mintzaira izaten da eta ohiko harremanetan erabiltzen da. Herri txiki horiek hizkuntzaren bizitasunerako beharrezkoak dira, Joshua A. Fishmanen hitzetan «demographically concentrated and intergenerationally continuous» («demografikoki kontzentratuak eta belaunaldien artean jarraiak») bait dira. Horregatik, «heartlands of minority languages» deitu izan zaie, hotz (hots), hizkuntza gutxituen oinarriak. Gurean, Mikel Zalbide euskaltzainak "arnasguneak" erabiltzen du (ditu) euskara gizarte harremanetan ohizkoa duten herri-eskualdeei esateko. Herri euskaldun horietan euskarak bertako mintzamolde eta erregistro jatorrak (erregistro jator) (hitanoa, soziolektoak...) garbienak eta bizienak atsiki ditu.

Herri txikien ikuspegitik, eskolak bizia ematen du (dio) herriari, dira haien bihotza eta bizipoza (haien bizitza eta bizipoza dira). Haurrak herrian dabiltz egun osoan eta eskolak bertako kulturari eta ohiturei eusten die, haurrak bertako kultura ohituretan sozializatuz: inauteriak direla, Olentzero, Orakunde (Ostegun Santuko haurren eguna), Santa Agueda (Ageda), festak... Eskola txikiak (txikiek) beste eskola eredu bat izan nahi dute. Bestalde, eskolak, zerbitzu gisa, biztanleek (biztanleak) herrixkan geratzen (geratzera) laguntzen dio (die).

Familien eta haurren ikuspegitik, ikasleak herriari estuki lotutako eskola batean azten (hazten) dira, herriaren bizitzan errotutak. Adin dezberdineko haurrak biltzen dira ikastalde berean eta horrek elkar eragina eta kooperazioa era naturalean sustatzen ditu. Gainera, eskola txikietan gurasoen implikazioa (inplikazioa) haundiagoa (handiagoa) izaten da.

Beraz, herri txikietan eskolak hizkuntzari ezik herriko bizimodu, ohitura eta kultura heusteari (eusteari) ere eragiten dio. Jacqueline L. Urla antropologoak eta Jakoba Errekondo nekazaritza-ingeniariak honela idatzi dute Zerain herriataz (herriaz)eta hango eskolataz (eskolaz): «One of the first steps locals took to preserve their community was to create a school in town for their younger children. Keeping children close to their families and neighbours during their early socialization was regarded by residents to be essential for the transmission of local culture, language, and customs as well as the formation of closer life long bonds with their peers». Hau da, Zerainen tokiko garapen iraunkorrerako lehen hurratxetako (urratsetako) bat herriko haur txikientzako (txikientzat) eskola sortzea izan zen. Izan ere, zerainekoak (Zerainekoek) haurrak herrian, haien familia (familiarekin) eta auzokidekin (auzokideekin) atxikitzea funtzezkotzat (funtsezkotzat) jo dute herriaren kulturaren, hizkuntzaren eta ohituren transmisiorako, eta ere tokian errotutako bizimodua bermatzeko (baita tokian errotutako bizimodua bermatzeko ere).

Herri txikietako edo auzoetako eskola (eskolak) gure hezkuntza sistemako errealitate kuantitatiboki txikia (txikiak) baina kualitatiboki garrantzitxua (garrantzitsuak) dira. Azken hamarkadetan teknologia berriek eskola txikien arteko elkarlana (elkar lana) eta koordinazioa erreztu dute. Adibidez, Gipuzkoako eskola txikien sarea 1987. urtean abiatu zen. Irakasle talde bat (batek) , eskola txikien balioari (balioaz) jabeturik, elkartzen hasi zen. Dira Egun Gipuzkoako eskola txikiak 26 (dira) eta mila bat ikasle biltzen dira horretara (horietan). Bizkaian 24 eskola txiki daude. Araban herrietako eskolen arazoei aurre egiteko Landa Eskolen Foroa sortu berri dute. Nafarroan landa eremuko eskolak 79 dira bainan (baina) hemendik aurrera bat gutxiago, zergatik duela haste (aste) batzuek (batzuk) amaitu den ikasturtea azkena izan da Nafarroako Mendialdeko Erasungo herriko eskolarentzat. Heldu den ikasturtean neska-mutiko erasundarrek Santestebaneko ikastetxe publikora bildu beharko dute (dira). Herriak eskolari heusteko (eusteko) aleginak (ahal eginak) eginagatik ere, Nafarroko Gobernuko Hezkuntza Departamentuak eskola istearen (ixtearen) erabakia aurrera eraman du. Gutxienez 5 ikasle behar baitira eskola zabalik izateko. Eskolen itxiera behin betiko izaten da. Hau da, behin itxi ezkero eskolak ez ohi dira berriz zabaltzen naiz eta (nahiz eta) haur zenbakia hazi. Hala gertatu da Erasundik (Erasunditik)  hurbil dauden Zubieta eta Elgorriaga herrietan (Malerrekan) eta Anizen (Baztanen), baita Arabako Bernedo herrian ere. Herriak haren eskola galtzen duenean, nolabait bizia ere galtzen duela diote.

HUTSAK NORBERARENAK

Ikasleen hutsik ohikoenak

Ebakera	Deklinabidea	Aditza	Joskera - hitz-ordena
autobúsa	-a	ikusi nau	mutil bat, hemengoa (dena)
ts / tx, tz	batean	eman dit	Sara izeneko emakume baten bila
z / s	batera	pentsatzen dut	ere bai ni, ni ere
ll / y	batetik	erori naiz / erori egin naiz	dakielako, dakien berria
tt / t, tx	-(r)ik	ari / egon	hain (non) bait-, -en
eginzuen	-(r)ik + AS /-(r)ik + AP	karlista zen	bazkariaren ondoan
hilzen	-ek + dute / -ak dute	egiten ikasi	irakaslea da
horzara	hau da	egingo dut?	lanak egin ditu
e(z)zara	honek du	neskak okupatu / neskagatik okupatu	pentsatu zuen ongi egongo zela / pentsatu zuen ongi egongo litzatekeela
ezbada	morroi dago	mutila ikusi	ongi egongo litzateke / ongi egongo zen
ezda		gizonez	gelditu zen, pentsatuz...ela/ gelditu zen, pentsatzen...ela
ezgara		Baztango/ Baztaneko
ezluke		gainean
eznuke		dator

PERPAUSAK 2

Perpaus motak identifikatu. 2. ariketa

MENPEKO PERPAUSAK PERPAUS NAGUSIA

1. Aita hil zenean, ni etxean nintzen.
   Elkartua, menpekoa, Ad. Lagunaren ordeakoa, denborazkoa
2. Iragan urteko ikasleek egindako talde lanak ez ziren oso txukunak izan.
   Elkartua, menpekoa, erlatibozkoa
3. Ezin zuen autoa gidatzen ikasi, hain zen traketsa.
   Elkartua, menpekoa, Ad. Lagunaren ordezkoa, kontsekutiboa
4. Bilerara joan nintzeneko, batzordeburua han zen.
   Elkartua, menpekoa, Ad.lagunaren ordezkoa, denborazkoa
5. Hori hola denez gero, ez naiz agertuko.
   Elkartua, menpekoa, Ad. Lagunaren ordezkoa, kausazkoa
6. Zuek ez zarete ni bezain mozoloak.
   Elkartua, menpekoa, Ad. Lagunaren ordezkoa, konparaziozkoa
7. Herrira etortzen zen bakoitzean mozkortzen zen.
   Elkartua, menpekoa, Ad. Lagunaren ordezkoa, denborazkoa
8. Ez dakigu gauzak gero nondik nora joanen diren.
   Elkartua, menpekoa, zehar galdera
9. Diru pixka bat eman diot mutikoari, goxoki batzuk eros ditzan.
   Elkartua, menpekoa, Ad. Lagunaren ordezkoa, helburuzkoa
10. Dutxatu ondoan, (menpekoa, denborazkoa) jantzi eta berehala sukaldera hurbildu zen (menpekoa, denborazkoa).
    Elkartua, juntatua, emendiozkoa
11. Nik lagundu nahi diot, baina berak ez du inola ere hori egitea nahi.
    Elkartua, juntatua, aurkaritza
12. Hemen gelditu behar duzu ala tabernara etorri behar duzu?
    Elkartua, juntatua, hautakaria
13. Noiz bukatuko duzu lana?
    Perpaus bakuna
14. Gauzak okertuko zirela erran zigun, eta berehala okertu ziren.
15. Zuk esan zenuen moduan egin nituen nik arrautzopilak.
    Elkartua, menpekoa, Ad. Lagunaren ordezkoa, moduzkoa
16. Aitatxik erranikakoak kontuan hartu eta lan hura utzi nuen.
17. Mendian ginelarik izan zen elur-jausia.
    Elkartua, menpekoa, Ad. Lagunaren ordezkoa, denborazkoa
18. Ogia erosteko eman nion dirua galdu zuen.
    Elkartua, menpekoa, erlatibozkoa
19. Bazkaldu aurretik mahaia bedeinkatu behar zela erakutsi ziguten.
    Elkartua, menpekoa, Ad. Lagunaren ordezkoa, denborazkoa

PERPAUSAK 1

PERPAUS MOTAK identifikatu. ARIKETA

MENPEKO PERPAUSA PERPAUS NAGUSIA

1. Arratsaldean etorri ezean, ezin joango gara.
   Elkartua, menpekoa, aditz lagunaren izenordaina, baldintza
2. Asko gustatzen zait garagardoa, baina ardoa edanen dut.
   Elkartua, juntadura, aurkaritza
3. Bost euroko billetea oso txiki eta itsusia da.
   Perpaus bakuna
4. Ez da Gasteizen egon, hiria oso ongi ezagutzen badu ere.

Elkartua, menpekoa, aditz lagunen ordezkoa, kontzesiboa
1. Ez duzue jolastea maite, ezta ikustea ere.
   Elkartua, juntatua, emendiozkoa
2. Gaur ikusitako mutila oso ongi ezagutzen dudala uste dut.
   Elkartua, menpekoa, ISren ordezkoa, konpletiboa
3. Ikusi duzun ala ez jakin nahi dut.
   Elkartua, menpekoa, ISren ordezkoa, zehar galdera
4. Internet gustuko dut, asko ikasten dudalako.
   Elkartua, menpekoa, aditz lagun ordezkoa, kausazkoa
5. Mikel deitzeko esan diot.
   Elkartua, menpekoa, ISren ordezkoa, konpletiboa
6. Mikelek gaur goizean zazpi liburu berri irakurri ditu.
   Perpaus bakuna
7. Zu etorri bezain laster joanen naiz.
   Elkartua, menpekoa, Ad. Lagunaren ordezkoa, denborazkoa
8. Zuk tontakeriak esan arren, ez zara batere barregarria.
   Elkartua, mepekoa, Ad. lagunaren ordezkoa, kontzesiboa
9. Hain gizena zen ez baitzen atetik sartzen.
   Elkartua, menpekoa, Ad. Lagunaren ordezkoa, kontsekutiboa
10. Berandu etorri da, nahiz hamaika aldiz garaiz etortzeko erran diodan.
    Elkartua, menpekoa, Ad.lagunaren ordezkoa, kontzesiboa
11. Lana bukatu ondoan etxera joan eta ohatzean sartu zen.

            Elkartua, menpekoa, Ad.lagunaren ordezkoa, denborazkoa

TESTU ANTOLATZAILEAK 1

Aitzinsolasa

Hipokoristikoen azterketa zergatik den garrantzizkoa galdeginen balidate ihardetsiko nuke, lehen-lehenik, euskaldunok erabili ditugun eta oraino erabiltzen ditugun izendatze bideen berri ematen digulako dela munta handikoa. Nago hau, berez, aski arrazoi pisuzkoa dela, izan ere onomastikaren zeregina izen bereziak aztertzea baita. Honetaz landa eta bigarrenik, izen ttipiek egungo deitura eta oikonimo asko ongi ulertzeko aukera ematen digute: adibidez, Peruskirena-n Peru dugula lehen begiratuan antzeman daiteke, eta bukaera edutezko genitiboa dela, baina tarteko segmentua zer den ez da garbi egonen hipokoristiko sistema ikertu ezean. Era berean, Martija deituran Marti dagoela aise ikusiko dugu, baina ez diogu apika amaieran dugunari igarriko, gure izendegia aztertzen ez badugu.

Hirugarrenik, izen ttipien arloko ikerketa toponimoen etimologia argitzeko ere lagungarri izan daiteke; erraterako, Baztango Almandoz herri izenak Alaman antroponimoaren eratorri batean, hipokoristiko batean, duke oinarri, *Alamando-n hain zuzen ere, Irigoienen (1995f) ustekaria egia izatera, eta nire iritzian egiantz handikoa da. Nik neronek ez dut bizkaitar euskaltzainak aipatzen zuen aldaera aurkitu, baina bai horren biziki irudia den Alemantto. Erran bezala, euskal onomastika arautzen ere lagun diezagukete hipokoristikoek, oraingo deituraren jatorria eta nondik norakoa hobeki ulertzeko bide ematen digutenez geroztik.

Laugarrenik, izen ttipiek aukera ematen dute ohiko hizkeraren azpian dauden egitura fonologikoak aztertzeko: silaben barne egitura eta motak, «template» edo plantillak, errepikapen baliabideak eta irudikatze fonologikoaren maila desberdinen arteko harremanak batez ere (Lipski, 1995: 387). Nik garbi baino garbiago dakusat, azken urte hauetako lanak irakurrita, hipokoristikoen azterketan aurrera eginen badugu fonologialarien premia dugula, euskal onomastikariok ez baitakigu —nik segurik ez— fonologiaren barreneko zoko-mokoen eta (azken) korronteen berri.

Bosgarrenik, dialektologiarekin ere badute zerikusia, izen ttipiek berek eta hauek erdiesteko ibilitako erabideek historian zehar izan duten hedadura geografikoa bestelako ezaugarri dialektalekin erlaziona daitekeelako, euskalkien garapena eta bilakaera hobeki konprenitzeko.

Buruenik, izen ttipiak hertsiki erlazionaturik daude haur hizkerarekin, eta garbi dago arlo honetan ari diren ikertzaileei ekarpen polita egin diezaiekegula onomastikariok, eta orobat haiek guri, hipokoristikoak eremu zabalago batean kokatzeko abagune ematen baitigute.

HUTSAK 1

Hurrengo esaldi eta pasarteak aztertu eta gaizki dagoena zuzendu

1. Itxuraz, gorputz indartsua dauka laurogeitamar (laurogeita hamar) urte izateko. Baina itxurakeria da soilik, errealitatean asko kostatzen bai zaio (baitzaio) ibilaldi txikiak egitea.
2. Zuek pentsatzen zaudete zer egin egun hartan (ari zarete egun hartan zer egin).
3. Maiderrek ez daki saioak eta ikerrek zergatik egin dute (duten).
4. Bartzelonako jokalarietaz (jokalariez) hitzegiten (hitz egiten) du askotan.
5. Gela txukuntzea (txukuntzeko) esan diot, baina arrunt alferragoa (alferra) da.
6. Hemen badu lan bat dela oso ona. (Hemen oso ona den lana du.)
7. Ardoa edan dut eta sagardoa baita. (baita sagardoa ere).
8. Hurrengo bisitaldian elkar (elkarrekin) bazkaldu zuten. Senarra (senarrak) oso dotore jantzita eta ilea moztuta beste bat zirudien.
9. Unibertsitatean ikusi dizuet (zaituztet) goizean.
10. Urtzi hemengo ikasleA bat da.
11. Esan diot libururik ez dituela ekarri. Libururik ekarri ez duela esan diot.
12. Neska batzuk etorri ziren zirela mutilen lengusinak. Mutilen lehengusinak ziren neskak etorri ziren.
13. Irakasle bezala egon da Ezkaba ikastetxean.
14. Irailak 8 hasi gara ikasturtea. Irailaren 8an hasi dugu ikasturtea.
15. Asko oroitzen naiz urte hartan ezagutu nuen mutilAZ batetaz.
16. Haren helburua ez zen gezurtzea (gezurra esatea,) baizik eta azken orduak ongi pasaTZEA zedila.
17. Donostitik (Donostiatik) Bizkaiara berrogeiTA eta hamar kilometro daude.
18. Euskaraz hitz egitea ahaztu zaio. (Ongi dago)
19. Hori beti besteetaz baliatzen da nahi duena lortzeko.
20. Oso pinpirina denez, aurpegia egunero apaindu egiten (apaintzen) du, begiak urdin argiez eta ezpainak gorri ilunaEz.
21. Mirari zegoen pentsatzen gauzak ez zituela ongi egin. Mirarik gauzan ongi egin ez zituela pentsatzen zegoen.
22. Mikelek bazuen lagun bat zela unibertsitateko langilea. Mikelek unibertsitateko langilea zen laguna zuen.
23. Aita badago gaixorik, ospitalean. Aita ospitalean gaixorik dago.

ADITZA LANTZEN 2

HUTSUNEAK BERE ARIKETA

Aditza honela aldatu: egin dut—egin nuen—egingo banu—egingo nuke

1. Egin diogu. Egin genion. Egingo bagenio. Egingo genioke.
2. Etorri zarete. Etorri zineten. Etorriko bazinate. Etorriko zinateke.
3. Erori zait. Erori zitzaidan. Eroriko balitzait. Eroriko litzaidake.
4. Saldu ditugu. Saldu genituen. Salduko bagenitu. Salduko genituzke.
5. Ikusi diet. Ikusi nien. Ikusiko banie. Ikusiko nieke.
6. Hartu zaituzte. Hartu zintuzten. Hartuko bazintuzte. Hartuko zintuzkete.
7. Ekarri nau. Ekarri ninduen. Ekarriko banindu. Ekarriko ninduke.
8. Bultzatu ditut. Bultzatu nituen. Bultzatuko banitu. Bultzatuko nituzke.
9. Jan dit. Jan zidan. Jango balit. Jango lidake.
10. Joan gara. Joan ginen. Joango bagina. Joango ginateke.
11. Sartu dira. Sartu ziren. Sartuko balira. Sartuko lirateke.
12. Azaldu dizuet. Azaldu nizuen. Azalduko banizue. Azalduko nizueke.
13. Ulertu duzue. Ulertu zenuten. Ulertuko bazenute. Ulertuko zenukete.
14. Ahaztu zaizkizu. Ahaztu zitzaizkizun. Ahaztuko balitzaizkizu. Ahaztuko litzaizkizuke.
15. Maitatu naute. Maitatu ninduten. Maitatuko banindute. Maitatuko nindukete.
16. Egosi dizkiegu. Egosi genizkien. Egosiko bagenizkie. Egosiko genizkieke.
17. Landu dituzte. Landu zituzten. Landuko balituzte. Landuko lituzkete.
18. Idatzi didate. Idatzi zidaten. Idatziko balidate. Idatziko lidakete.
19. Irakurri didazue. Irakurri zenidaten. Irakurriko bazenidate. Irakurriko zenidakete.
20. Prestatu zaizkizu. Prestatu zitzaizun. Prestatuko balitzaizkizu. Prestatuko litzaizkizuke.

ADITZA LANTZEN 1

Ondoko aditzak jokatu, era honetara: egin dut—egin nuen—egingo banu—egingo nuke—egin dezadan—egin nezan.

INDIKATIBOA	IRABANA	BALDINTZA	ONDORIOA	SUBJ.OR	SUBJ.IR.
Adierazi dute	Adierazi zuten	Adieraziko balute	Adieraziko lukete	Adieraz dezaten	Adieraz zezaten
Bidali ditu	Bidali zituen	Bidaliko balitu	Bidaliko lituzke	Bidal ditzan	Bidal zitzan
Gelditu da	Gelditu zen	Geldituko balitz	Geldituko litzateke	Geldi dadin	Geldi zedin
Esaten zaio	Esaten zitzaion	Esango balitzaio	Esango litzaioke	Esan dakion	Esan zekion
Hurbildu zaitu	Hurbildu zintuen	Hurbilduko bazintu	Hurbilduko zintuzke	Hurbil zaitzan	Hurbil zintzan
Dago	Zegoen	Balego	Legoke	Egon dadin	Egon zedin
Daki	Zekien	Baleki	Lekioke	Jakin dezan	Jakin zezan
Eman diogu	Eman genion	Emango bagenio	Emango genioke	Eman diezaiogun	Eman geniezaion
Ikusi dituzue	Ikusi zenituzten	Ikusiko bazenituzte	Ikusiko zenituzkete	Ikus ditzazuen	Ikus zenitzaten
Erori zaizkit	Erori zitzaizkidan	Eroriko balitzaizkit	Eroriko litzaizkidake	Eror dakizkidan	Eror zekizkidan